احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
145
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
دو دسته متخاصم اخيرا كشمكش نظامى در شمال ايران بين روس و عثمانى شدت يافته روسها بملاحظات استراتژيكى به تخليه قزوين از قشون روس تصميم گرفته بودند اما عده از رجال مرتجع بسفارت روس رفته اصرار ورزيدند كه از اين تصميم منصرف شوند گفتند علاوه بر اينكه دوستان شما و متفقين شما ديگر در تهران امنيت نخواهند داشت بر پرستيژ روسيه در ايران لطمه شديد وارد خواهد آمد ! ( از ذكر اسامى مراجعهكنندگان كه نام كليه رجال ايران را ننگآلود مينمايد خوددارى شد ) . روز شنبه ششم فوريه 1915 سروالتر تاونلى وزيرمختار انگليس بديدن وزير امور خارجه و بعد رئيس الوزراء رفته و بر عليه ورود عساكر عثمانى باهواز پرتست كرد و سعى بيهوده نمود كه دولت ايران اجازه دهد بختياريها با ايلات مجاور متفقا بر عليه عثمانيها وارد نبرد شوند . موضوع تغيير وزيرمختار انگليس تاييد و مارلينگ بجاى تونلى منصوب شد ضمنا فن اتر مستشار سفارت كبراى روسيه در لندن به وزارت مختار در تهران برقرار گرديد جرج چرچيل معروف دبير شرقى سفارت انگليس هم تغيير يافته و جاى خود را به اسمارت قونسول سابق انگليس كه در شيراز و همچنين در تبريز مأمور بوده واگذار نمود . در اين اثنا سفارت روس ارامنه ايران را مسلح ميكرد و براى اينكه بتوانند بدون مزاحمت اسلحه داشته باشند آنها را در بريگاد قزاقخانه استخدام مينمود . به منظور پرداخت حقوق مرتب ژاندارمها ژنرال يالمارسون ملاقاتى با رئيس - الوزراء با حضور معين الوزاره به عمل آورد . فن اتر وزيرمختار روس روز چهارشنبه 10 فوريه 1915 مؤتمن الملك رئيس مجلس و عده از وكلاء منجمله مشير الدوله حضور شاه رفته استدعاى تسريع در تشكيل كابينه نمودند سلطان احمد شاه جواب داد كسالت مستوفى الممالك رو ببهبودى ميرود و تا هفته آينده اعضاى دولت را تعيين و بمجلس معرفى خواهد كرد . يازدهم فوريه 1915 از كارگزارى كرمانشاهان راپورتى به وزارت خارجه رسيد مبنى بر اينكه شونمان قونسول آلمان مقيم سلطانآباد عراق مدتى است بقصر شيرين آمده دو نفر عرب و دو نفر قفقازى همراه دارد و در ميان عشاير مشغول تحريك و تبليغ است هرگاه دولت ايران جلوگيرى نكند قونسول روس بوسيلهء قزاقهاى خود او را دستگير خواهد نمود . سيزدهم فوريه امروز مستوفى الممالك برحسب اصرار اعليحضرت رياست دولت را قبول كرده و بمجلس رفت و اطلاع داد كه تا هفتهء آينده كابينهء خود را معرفى خواهد نمود .